Erişebilirlik

1.BÖLÜM

Erişilebilirlik Nedir?

Umuma açık hizmet veren her türlü yapılar, açık alanlar ve toplu taşıma araçlarına engellilerin güvenli ve bağımsız ulaşabilmesi ve kullanabilmesidir.
Erişilebilirlik herkesin yaşamın tüm alanlarındaki hak ve hizmetlere ulaşabilmesi ve bunlardan yararlanabilmesi anlamına gelmektedir.
Erişilebilirlik kapsamında yapılan çalışmalar sadece engelli bireylerimizin yaşamlarını kolaylaştırmakla kalmamakta; hamileler, çok uzun ve çok kısa kişiler, çocuk arabası taşıyanlar, valiz-bavul taşıyanlar, yaşlılar gibi dezavantajlı sayabileceğimiz kişilerin de hayatını kolaylaştırmaktadır.

Erişilebilirlik Tarihsel Gelişimi Nasıl Olmuştur?
Erişilebilirlik mevzuat açısından ilk kez 1997 senesinde İmar Kanununda yer almıştır. Söz konusu düzenlemede fiziksel çevrenin engelli bireyler bakımından ulaşılabilir ve yaşanabilir kılınması gerektiği ifade edilmiştir.
 
2005 yılında yayımlanan 5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanunun geçici 2. ve 3.maddelerinde umuma açık hizmet veren her türlü yapılar, kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut yapılar, tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanlar vs. tüm sosyal ve kültürel altyapı alanları ile toplu taşıma araçlarının engelli erişilebilirliğine uygun olması gerektiği ifade edilmiştir.
5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanuna dayanılarak hazırlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği 20.07.2013 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiş; binalar, açık alanlar, toplu taşıma araçlarının erişilebilirliğe uygun olup olmadığını tespit etmek amacıyla kullanılacak formlar yönetmelik eklerinde yayımlanmıştır.
21.09.2016 tarih ve 29834 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yürürlüğe girmiş, 02.12.2016 tarihinde Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yayımlamış olduğu genelgeyle denetlemelerde kullanılacak formlar güncellenmiştir.
 
Erişilebilirliğin yasal dayanakları nelerdir?
Erişilebilirlikle İlgili Görevleri Düzenleyen Mevzuatlar

  • 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun
  • 20.07.2013 tarih 28713 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği
  • 21.09.2016 tarih 29834 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
  • 3194 sayılı İmar kanunu
  • İmar Yönetmelikleri
  • Kat Mülkiyeti Kanunu
  • Toplu taşımaya ilişkin mevzuat
5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanun
Geçici Madde 2: Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmi yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel altyapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde engellilerin erişilebilirliğine uygun duruma getirir.
 
Geçici Madde 3: Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, şehir içinde kendilerince sunulan ya da engellilerin erişilebilirliğine uygun olması için gerekli tedbirleri alır. Mevcut özel ve kamu toplu taşıma araçları, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde engelliler için erişilebilir duruma getirir.
3194 sayılı İmar Kanunu
Engellilere yönelik düzenlemelerin yapılmasını öngören imar yönetmelikleri;
  • Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği
  • Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği
  • Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelik
  • Otopark Yönetmeliği
  • Sığınaklarla İlgili Ek Yönetmelik
  • Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliği
Sürücü Koltuğuna İlave Olarak Sekizden Fazla Koltuğu Bulunan ve Yolcu Taşımak Amacıyla Kullanılan Araçların Özel Hükümleri İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (2001/85/AT)
Toplu taşıma konusunda; Ulusal Tip Onayı Belgesi alacak veya daha önce Ulusal Tip Onayı Belgesi almış araçların 13 Şubat 2009 tarihinden itibaren bu yönetmeliğe göre Tip Onayı alma zorunluluğu getirilmiştir. Aksi taktirde bu araçların Araç Tip Onayı Belgelerinin iptal edileceği hükmü getirilmiştir.

2.BÖLÜM

Nasıl Yürütülecek?
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğinin 5.maddesine göre her ilde Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonları kurulmuştur. Komisyon vali yardımcısı başkanlığında Aile ve Sosyal Politikalar, Bilim, Sanayi ve Teknoloji, İçişleri, Çevre ve Şehircilik, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlıklarının taşra teşkilatlarından görevlendirilecek temsilciler ile engelliler ile ilgili konfederasyondan engelli bireyleri temsil edenlerden oluşturulur.
Komisyon hazırlanan program çerçevesinde bina, açık alan ve toplu taşıma araçlarını denetlemek üzere görevlendirilir. Komisyon ayrıca Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne vatandaşlar tarafından yapılan başvuruları da denetlemekle yükümlüdür.
Komisyon üyeleri tarafından denetlemesi yapılacak olan yerlere gidilerek genelgeyle belirlenen formlar kullanılarak mevcut yerin erişilebilir olup olmadığı tespit edilir. Bu kapsamda erişilebilirliğe uygun olanlara Erişilebilirlik Belgesi verilir, erişilebilirliğe uygun olmayanlara ise eksiklikleri gidermeleri için süre verilir, eksiklikler giderilmezse idari para cezası uygulanır.

İdari Para Cezası
  Büyükşehir Belediyeleri, Belediyeler, Kamu kurum ve kuruluşları için Gerçek ve özel hukuk tüzel kişiler için
Denetlenen bina, açık alan ve toplu taşıma araçlarına her bir tespit için 5.000 TL den  25.00 TL ye kadar 1.000 TL den 5.000 TL ye kadar
 
5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanunun geçici 3. Maddesi ve Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğinin 18.maddesine göre umuma açık hizmet veren her türlü yapı, açık alan ve toplu taşıma araç sahibi gerçek ve özel hukuk tüzel kişilere her bir tespit için 1000 Türk Lirasından 5000 Türk Lirasına kadar gerekli düzenlemelerin yapılmaması halinde bir yıl içinde 50000 Türk Lirasına kadar; Büyükşehir Belediyeleri, Belediyeler ve diğer Kamu Kurum ve Kuruluşlarına her bir tespit için 5000 Türk Lirasından 25000 Türk Lirasına kadar gerekli düzenlemelerin yapılmaması halinde halinde bir yıl içinde 500000 Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulanır.
Erişilebilirliğin Uygulanacağı Yerler
  • Büyükşehir Belediyeleri / Belediyeler
  • Kamu Kurum ve Kuruluşları
  • Umuma açık hizmet veren her türlü yapılar
  • Açık alanlar ( parklar, kaldırımlar, yaya geçitleri vs.)
  • Toplu taşıma araçları
 

3.BÖLÜM

Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formları
GENELGE
2016/07
     5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun geçici 2 nci ve 3 üncü maddelerine istinaden 20.07.2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği’nin değişik 4 üncü maddesinde Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formlarının Bakanlıkça belirleneceği hükme bağlandığından umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarının denetlenmesi sürecinde ekte yer alan izleme ve denetleme formları kullanılacaktır.
     Bilgilerini ve gereğini önemle rica ederim.
Dr. Fatma Betül SAYAN KAYA
Bakan
EKLER :
EkI: Binalar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu
EkII: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (A. Yaya Kaldırımları)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (B. Yaya Geçitleri)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (C. Duraklar)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (D. Otoparklar)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (E. Halka Açık Telefon Kulübeleri)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (F. Halka Açık Tuvaletler)
II: Açık Alanlar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (G. Kent Parkları)
III: Toplu Taşıma Araçları İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (I. Sürücü Koltuğuna İlave Olarak Sekizden Fazla Koltuğu Bulunan ve Yolcu Taşımak Amacıyla Kullanılan Araçlar)
III: Toplu Taşıma Araçları İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (II. Raylı Sistem Taşıtları)
III: Toplu Taşıma Araçları İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu (III. Gemiler)
NOT: İlgili formlar sayfa adetinin çokluğu nedeniyle başlıklar halinde zikredilmiştir. Formlar Bakanlığımızın sayfasında http://sgb.aile.gov.tr/mevzuat/genelgeler linkinde mevcuttur.

4.BÖLÜM

Nasıl Belgelendirilir?
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğince Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından oluşturulan izleme ve denetleme programı kapsamında veya şikâyet üzerine söz konusu bina, açık alan veya toplu taşıma araçları formlar kullanılarak denetlenir.
Vali yardımcısı başkanlığında toplanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunca raporlar değerlendirilir. Komisyonda binalar ile ilgili konuların görüşülmesi esnasında en az bir inşaat mühendisi, açık alanlarla ilgili konuların görüşülmesi esnasında en az bir şehir plancısı, mimar veya peyzaj mimarı, taşıtlar ile ilgili konuların görüşülmesi esnasında ise en az bir makine mühendisi bulunur. Komisyon kararları, toplantıya katılan üyelerinin salt çoğunluğu ile karar verilir. Verilen karar neticesinde erişilebilirliğe uygun olduğu tespit edilen bina, açık alan ve toplu taşıma araçları için Erişilebilirlik Belgesi düzenlenir.
 
 
5.BÖLÜM

Erişilebilirlikle ilgili Rize’de yapılan çalışmalar
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği gereğince ilgili bakanlıkların taşra teşkilatlarıyla yazışmalar yapılmış, komisyon oluşturmak amacıyla teknik personel talep edilmiş ve ilimizde 19.08.2013 tarihinde Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu kurulmuştur.
20.12.2013 tarihinde komisyon üyelerinin katılımıyla ilk komisyon toplantısı gerçekleştirilmiş, toplantıda erişilebilirlik izleme ve denetleme programı oluşturularak denetleme faaliyetlerine başlanmasına karar verilmiştir.
Hazırlanan denetleme programına göre Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından 2014 yılından 2017 yılı ocak ayına kadar Milli Eğitim Müdürlüğüne ait okullar ve kurumlar, Sağlık Bakanlığına ait hastaneler, adliyeler, belediye hizmet binaları, hükümet konakları, İl Özel İdaresi, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü ve bağlı birimler, Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Kurumu, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı birim ve kuruluşlar, Belediyeye ait parklar denetlenmiştir.
Bazı komisyon üyelerinin farklı illere atanmaları veya görev değişiklikleri sebebiyle 27.01.2017 tarihinde komisyon üyelerinde değişiklik yapılmıştır.  2017 yılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme programı hazırlanmış ve program doğrultusunda denetleme faaliyetleri devam etmektedir. 2017 yılında tüm kamu kurum ve kuruluşların denetlenmesi planlanmaktadır.
 
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyon Üyeleri
1.Vali yardımcısı
2. Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürü
3. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı temsilcisi
4.İçişleri Bakanlığı temsilcisi
5.Çevre ve Şehircilik Bakanlığı temsilcisi
6.Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı temsilcisi
7.Türkiye Sakatlar Konfederasyonu Temsilcisi
8. Türkiye Sakatlar Konfederasyonu Temsilcisi
 
 
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunca Denetlemesi Yapılacak Olan Kurumlar
Binalar

1.Kamu Kurum ve Kuruluşları
2.Belediye ana hizmet binaları ve diğer ek hizmet binaları
3.Adliyeler
4.Hükümet Konakları
5.Sağlık Kuruluşları
6.Eğitim kurumları ve Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik Araştırma Merkezleri
7.Üniversiteler
8. Yükseköğrenim öğrenci yurtları
9.Banka Şubeleri
10.Şehirlerarası Otobüs Terminalleri
Açık Alanlar
1.Yerleşim yerleri ana arterlerde bulunan kaldırımlar
2.Yerleşim yerleri ana arterlerde bulunan yaya geçitleri
3.Kent için toplu taşıma hizmetinde kullanılan otobüs ve minibüs durakları
4.Halka Açık tuvaletler
5.Açık ve kapalı otoparklar
Toplu Taşıma Araçları
1.Otobüsler, Minibüsler 
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunca hazırlanan program çerçevesinde ilgili yerler denetlenmeye devam edilmektedir.
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından ziyaret edilen yerlerden erişilebilirliğe uygun olanlara Erişilebilirlik Belgesi verilmiş, uygun olmayanlara ise eksiklikleri gidermeleri istenmiştir.
Ayrıca tüm kamu kurum ve kuruluşlarına, hizmet verdikleri binaların engelli erişilebilirliğine uygun olarak düzenlemeleri gerektiği konusunda yazılı olarak bilgilendirilmiştir.
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Programı çerçevesinde Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından Ocak 2017 itibariyle denetlenen 5 bina ve 5 açık alan için Erişilebilirlik Belgesi düzenlenmiştir.
 
 
6.BÖLÜM

Erişilebilirlik – Soru ve Cevaplar
Fiziksel Çevrenin Engellilerin Erişilebilirliğine Uygun Düzenlenmesi Zorunlu mudur?

Kentsel yaşamın engellilerin erişilebilirliğine uygun olarak düzenlenmesi yasal olarak zorunludur. 3194 sayılı İmar Kanununda ve yönetmeliklerinde kentlerde her alanda erişilebilirliğin sağlanması için imar planları, kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda Türk Standartları Enstitüsünün ilgili standartlara uyulması zorunluluğu bulunmaktadır.
07.07.2015 tarihinde yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanuna göre kentsel yaşamın engellilerin erişilebilirliğine uygun olarak düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Erişilebilirliğin Sağlanmasına Yönelik İzleme, Denetleme Ve İdari Para Cezası Uygulanması Mekanizması Bulunmakta mıdır?
5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanunun geçici 2.maddesinde erişilebilirliğin izlenmesi ve denetlenmesi amacıyla her ilde komisyon kurulması gerektiği ifade edilmiştir.
Kanunun geçici 3.mddesinde ise öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmediği denetim komisyonlarınca tespit edilen umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarının sahibi olan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından bin Türk Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar; büyükşehir belediyeler, belediyeler ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ise beş bin Türk Lirasından yirmi beş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulayacağı belirtilmiştir.

Erişilebilirliğin Sağlanmasında Vatandaşlara Ne Tür Görevler Düşmektedir?
Binalarda, açık alanlarda ve toplu taşıma araçlarında yapılan erişilebilirlik düzenlemelerinin kullanılmasında vatandaşlara da önemli görevler düşmektedir. Örneğin kaldırımlara, rampaların önüne, engelli park yerine araçların park edilmemesi, kaldırımlara ve yaya geçiş güzergâhlarına tezgâh, masa, eşya koyulmaması gerekmektedir. Bunlara dikkat edildiğinde tekerlekli sandalye, koltuk değneği, bastonla yürüyen, yaşlılar, bebek arabalılar vs. kişiler açık alanları güvenli ve bağımsız olarak kullanabilir.

Engelliler İçin Ayrılmış Park Yerinin İşgalini Önlemeye Yönelik Bir Düzenleme Var mıdır?
Otopark yönetmeliğinde; otoparkların yapımında TSE standartlarına uyulması, umumi bina, bölge otoparkları ve genel otoparklarda, giriş – çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 61.maddesine göre ‘engellilerin araçları için ayrılmış park yerine’ engelli olmayanlar tarafından park edilmesi yasaklanmıştır ve engelli olmayan tarafından yapılan ihlalin para cezası iki kat olarak uygulanmaktadır.

Binaların veya Açık Alanların Erişilebilir Hale Getirilmesinde İzlenecek Yöntem Nedir?
Erişilebilirliğin sağlanmasında öncelikle mevcut durum tespiti yapılmalıdır. 02.12.2016 tarihinde Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yayımlamış olduğu genelgeyle hazırlanan formlar kullanılarak denetleme yapılmaktadır. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan kısa filmden yararlanılabilir. Filme aşağıdaki linkten ulaşılabilirsiniz http://eyh.aile.gov.tr/uygulamalar/erisilebilirlik/erisilebilirlik-bilgilendirme-filmi
Ayrıca yapılacak erişilebilirlik düzenlemelerinin erişilebilirlik standartlarına uygun olması gerekmektedir.

Erişilebilirliğin Sağlanmasına Yönelik Standartlar Nelerdir?
TS 9111 ‘Özürlüler ve Hareket Kısıtlılığı Bulunan Bireyler İçin Binada Ulaşılabilirlik Gerekleri’
TS 12576 ‘Kaldırım ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları’
TS 12460 ‘Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 5: Özürlü ve Yaşlılar İçin Tesislerde Tasarım Kuralları’
TS ISO 23599 ‘Görme Özürlü veya Az Görenler İçin Yardımcı Mamuller – Hissedilebilir Yürüme Yüzeyi İşaretleri’
ISO 23600 ‘Görme ve İşitme Özürlüler İçin Yardımcı Mamuller – Yaya Trafik Işıkları – Sesli İkazlar ve Hissedilebilir Yüzeyler’
TS 13536 ‘TS ISO 23599 un Uygulanmasına Yönelik Tamamlayıcı Standart’
TS 13622 ‘Engelliler ve Hareket Kısıtlılığı Bulunan Kişiler İçin Toplu Taşıma Sistemlerinde Erişilebilirlik Gerekleri’
Asansörlerle İlgili standartlar.

7.BÖLÜM

Erişilebilirlik Belgesi